Најавата на премиерот Христијан Мицкоски за предлог-законот со кој речиси 6.000 лица ангажирани со договори на дело конечно ќе добијат редовен работен однос на неопределено време, на прв поглед звучи како долгоочекуван спас за илјадници работници во администрацијата.
Сепак, под површината на овој хуман и социјален популизам се кријат сериозни правни и логички противречности кои фрлаат сомнеж врз практичната изводливост на процесот.
Анализата на предложеното законско решение отвора неколку клучни прашања на кои креаторите на законот ќе мора да дадат итен одговор пред текстот да влезе во собраниска процедура.
Рокови во правен вакуум: 90 дена или крајот на 2027 година?
Првата и најочигледна контрадикторност во предложениот текст се однесува на роковите за имплементација. Од една страна, во законот експлицитно се наведува дека институциите имаат строга обврска во рок од 90 дена од стапувањето во сила на законот да ги склучат договорите и да ги донесат решенијата за вработување.
Но, веднаш во следниот став се воведува „фазно решение“: само 50 проценти од лицата ќе добијат решенија кои стапуваат во сила веднаш, додека за преостанатата половина процесот ќе се пролонгира дури до 31 декември 2027 година.
Ова создава сериозен правен парадокс.
Ако една институција е должна да донесе решение за вработување во првите три месеци, како е можно тоа правно решение да биде „замрзнато“ и да не произведува правно дејство речиси една година или повеќе за втората група граѓани? Ваквиот пристап или ќе ги прекрши општите одредби од Законот за работни односи, или ќе ги остави работниците во институционален вакуум – со решение во фиока, но без плата и придонеси?
Парадоксот на „важечкиот договор“
Втората системска нелогичност го засега самиот услов за трансформација. Предлог-законот предвидува дека правото на редовен работен однос ќе го остварат оние лица кои имаат важечки договор на денот на влегувањето во сила на законот, но и чиј договор останува важечки во моментот на самата трансформација.
Овде логиката целосно паѓа.
Договорите на дело и привремените ангажмани по својата природа се краткорочни и најчесто се потпишуваат на еден, три или шест месеци. Со оглед на тоа што за половина од вработените трансформацијата ќе се случи дури на крајот на 2027 година, за нив е практично невозможно првичниот договор (оној од 2026 година) сè уште да биде „важечки“ во моментот кога ќе дојде нивниот ред за вработување.
Кои се тие 6.000 лица кога најголемите сектори се изземени?
На крајот, неодржлива е и самата математика на процесот. Премиерот излезе со бројка од речиси 6.000 засегнати граѓани. Меѓутоа, од опфатот на законот целосно се изземени акционерските друштва, воениот и цивилниот персонал во Армијата, високообразовните институции, но и основните и средните училишта, како и ученичките и студентските домови.
Ако овие огромни сектори се исфрлени од законот, се поставува прашањето: каде се лоцирани тие 6.000 лица и дали овој закон е кроен селективно, само за одредени „подобни“ институции?
Наместо системско и праведно чистење на деценискиот хаос со договорите на дело, понудениот предлог-закон во овој облик делува како недоречено решение кое повеќе ги штити буџетските калкулации на Владата отколку самите работници. Фаворизирањето на едни сектори на сметка на други и нејасните рокови со сигурност ќе донесат бран незадоволство и сериозни правни пречки при неговата реална имплементација
